تازه آمده وسط کهنه دلآزار شود؟ نه. تازه آمده وسط و با میانجیگری گ میخواهد تازگی کند. یعنی چکار کند؟ اصلاً از دستش چهکاری بر میآید؟ اصلاً خودش کیست؟ مفهومی جهانشمول است یا نیست؟
تازگی به معنی نوبودن است البته اگر مجازیاش را نگاه کنیم طراوت، خرمی، خوشی و شادمانی را هم معنا میدهد. اگر پای زمان را وسط بکشیم و قیدمندانه به تازگی نگاه کنیم میشود اخیراً. همان که میگوییم تازگی چه خبر؟ و منظورمان اخیراً چه خبر است.
برای خودم تازگی بستگی دارد توی چه حوزهای مطرح باشد. اگر در حوزهی رسیدگی به سرو وضع و پوشش آنچنانی باشد خیلی با تازگی و مُد سر و کار ندارم، حتی فکر به سر و وضع و ظاهر گهگاهی باعث اضطرابم هم میشود. اگر قیچی ابروی مادر کُند شود و کار نکند اجباری سرو کلهام توی آرایشگاه پیدا میشود. برای لباس خریدن هم هدایایی که خواهران و همسر برادرم تقدیمم میکنند به همراه زحمتی که مادرِ خوشسلیقهام میکشد کافی میشود. فقط کفش است که خودم میروم و از کفش فروشی طبی شهرمان میخرمش.
در حوزهی سیر و سیاحت شاید خیلی توریست خوبی نباشم و بناها و عمارتهایی که توی سفرها بازدیدشان میکنیم را به بهانهی خستگی جسمی و عدمِ مزاحمت برای همسفرها خوب و با دیدهی عبرت نبینم. شاید اگر مکانهای بازدید مناسبسازی شده باشد و برای فردی مثل من که ناتوانی جسمی دارم هم فکری شده باشد شاید عمارت بین خوبی هم بشوم، فعلاً اما نیستم. اما طراوت و خرمی را دوست دارم. با دیدن نسیم صبحگاهی روی برگ گلها روحم شاد میشود. با فرو بردن هوای تازه در ریههایم زنده میشوم، به ویژه که دورههایی از آسم و تنگی نفس را گذراندهام و قدر هوای تازه و نفس عمیق و شکمی کشیدن را میدانم.
در حوزهی مطالعه و تحقیق سعی میکنم خیلی از تازگی فاصله نگیرم و دل به کُهنگی ندهم. از نرمافزارهای کتابخوانی استفاده میکنم. 43 روز است که به خاطر استمرار در مطالعه طاقچه را سر وجد آوردهام. از هوش مصنوعی هم درست استفاده میکنم کتاب هزار صفحهای را که یکبار خواندهام بار دوم با همراهی هوش مصنوعی میخوانم و ازش میخواهم فصل به فصل را برایم خلاصه کند و آن خلاصهها را چندین بار دقیق میخوانم. البته همزمان کتاب هم جلوی روی مبارکم هست که چک کنم از خودش قصه نساخته باشد. بعدش چون اعتقاد دارم که طراحی سؤال خوب هم به یادگیری کمک میکند بار بعدی سؤالهایی که هوش مصنوعی طراحی کرده را میخوانم با جوابهایشان و باز با متن کتاب چک میکنم که درست باشد. این طوری الکی و سرسری کتاب نمیخوانم. تازه از هوش مصنوعی مناسب برای پیدا کردن مقاله هم استفاده میکنم. البته کنترل میکنم که درست باشد و روی هوا نساخته باشد. توی نوشتن نباید کامل از هوش مصنوعی استفاده کنم. چون فاجعه به بار میآورد.
حوصلهیتان سر نرود. هنوز دارم از تازگی میگویم. چشمتان روز بد نبیند از کتاب معانی حروف منصور مؤمنی[1] معانی حروف تازگی را درآوردم و دادم به هوش مصنوعی با این دستور:« میخوام به عنوان یک زبان شناس مسلط با توجه به این دادهها تازگی رو تو ۵۰۰ کلمه و در متن پیوسته به آراستگی تعریف کنی.» ذلیلمرده مقاله را اینگونه شروع کرد :«در زبان فارسی، مفهوم «تازگی» درهمتنیدگی ژرفی با تن، ثمر، مرز، یگانگی و گسترش دارد. از دیدگاه واجشناختی، حرف ت که آغازگر واژه «تازگی» است، با جسم، جسمیت، و عینیت در پیوندی مستقیم است.» و اینگونه آبروی مرا پیش آقای معین پایدار[2] که دانشآموختهی زبانشناسی است و سالها در عرصهی زبان و واجشناسی کار کرده برد.
اما هنوز خودِ گوگل در حوزهی جستجو عالی است. سر همین تازگی جان با ویکشنری فارسی و انگلیسی آشنا شدم. در ویکشنری فارسی یا ویکیواژه[3] در بخش آغازین تازگی به عنوان سرواژه مطرح شده، در زبانهی فارسی تلفظ آن (زِ) آمده یک (ح هم نوشته که نمیدانم منظور چیست. به عنوان اسم مصدر مطرح شده و دغدغهی این که نوع کلمه را از کجا پیدا کنم را برایم رفع میکند. برای تازگی در بخش اسم مصدر 1. تازه بودن، نو. و 2. خرمی، طراوت. مطرح شده است. زیر قید هم 1. جدیداً، اخیراً. آمده و بعد منبع که فرهنگ لغت معین بوده آمده است. برای برگردانهای انگلیسی هم این لغات را آورده که باید چک کنم ببینم آیا در واژهیاب هم همینها را آورده است یا نه؟ «verdancy، recency،novelty، verdure،refurbishment،maidenhood، stale.»
در ویکشنری انگلیسی[4] Etymology (ریشه شناسی) تازگی که از تازه (new) + گی (gi) مطرح شده است. بخش جالب صفحه بخش Pronunciation (تلفظ) است که تلفظ تازگی را به زبانهای فارسی کلاسیک (/taː.za.ˈɡiː/)، دری رسمی [t̪ʰɑː.zä.ɡiː] به دو صورت کابلی [t̪ʰɑː.zä.ɡiː]و هزارگی [t̪ʰɔː.zä.ɡi]، فارسی رسمی [t̪ʰɒː.zæ.ɡʲiː] و تاجیک رسمی [t̪ʰɔ.zä.ɡi] آورده است. در بخش بعدی به عنوان Noun (اسم) مطرح شده و 2 معنی novelty و recency برایش آمده است، که تکلیفم را مشخص میکند که اگر بگویم از برگردانهای انگلیسی به کدام واژهها بیشتر باید توجه کنم این دو کلمه میشود و کارم آسانتر میشود. کار به همین جا ختم نمیشود در Derived terms (کلمههای مشتق شده) به تازگی (be tâzegi, “recently”) را آورده و یک لغت انگلیسی دیگر که به نظرم جای بررسی بیشتر دارد شاید همین recently باشد. صفحه با بخش Descendants (نوادگان) که تازگی در هندی Hindi: ताज़गी (tāzgī) و اردو Urdu: تازگی (tāzgī) مطرح شده به پایان میرسد. گرچه لذتی که من از واژهشکافی و مطالعهی همین دو صفحه و چند صفحهی معانی حروف تازگی در کتاب مؤمنی بردم تا چند وقت با من باقی خواهد بود.
بجز این دو صفحه مطلب دیگری هم در رابطه با تازگی در ویکیپدیا پیدا کردم به معنی اثر تازگی[5] «The novelty effect».
اثر تازگی یعنی وقتی یک چیز جدید وارد زندگی یا کار ما میشود، معمولاً در ابتدا شور و شوق و انگیزهیمان برای استفاده از آن زیاد میشود، اما این اثر موقتی است و بعد از مدتی، وقتی آن چیز برایمان عادی شد، این شور و شوق کاهش پیدا میکند. به زبان خیلی سادهتر فرض کن یک وسیلهی آموزشی تازه یا یک بازی جدید میآوری سر کلاس. بچهها اولش خیلی ذوق میکنند، بیشتر توجه میکنند و حتی تلاششان بیشتر میشود. این پیشرفت اولیه لزوماً به خاطر یادگیری واقعی نیست، بلکه به خاطر هیجان و جذابیت «چیز نو» است. اما وقتی تازگی آن از بین رفت، دوباره انگیزه و عملکردشان به حالت عادی یا حتی کمتر برمیگردد. این پدیده هم در یادگیری دیده میشود (مثل کلاسهای بازیوارشده یا استفاده از فناوری جدید)، هم در حافظه (مغز راحتتر چیزهای جدید را به خاطر میسپارد)، و هم در رفتار و عملکرد (مثلاً کارمندان یا دانشآموزان وقتی محیط یا ابزار نو میبینند، اول بهتر کار میکنند). نکتهی مهم این است که اگر میخواهیم اثر مثبتش ماندگار شود، باید کاری کنیم که ابزار یا روش جدید فقط در ظاهر تازه نباشد، بلکه در طول زمان هم از نظر محتوا و معنا جذاب بماند، وگرنه شور اولیه بهسرعت فروکش میکند.
حالا با این اثر تازگی به جوابهایم رسیدم و دانستم تازگی کیست، چه میکند و در کل مفهومی جهانشمول است اما در مصداق نه. برای من تازگی در دنیای نوشتن و خواندن زیباست برای یکی ممکن است روحش با خریددرمانی شاد شود و هیچ کدام هم برتری نسبت به هم ندارند.
[1] دربارهی معانی حروف، منصور مومنی، نشر مشکی
[2] مدیر کانال معیننامک و برگزار کنندهی کارگاه از واژه تا جستار
[3] fa.wiktionary.org/wiki/تازگی
[4] en.wiktionary.org/wiki/تازگی
[5] fa.wikipedia.org/wiki/اثر_تازگی
بدون دیدگاه