بسم الله الرحمن الرحیم
| شماره ردیف | شماره آیه- نام سوره – شماره سوره | عین کلمهء موضوع به کار رفته در آیه | شمارهء آیهء ابتدای سیاق
شمارهءآیهء انتهای سیاق |
تعداد آیات هر سیاق |
| 18 | 54-اعراف-7 | استوی | 54-58 | 5 |
إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهَارَ یَطْلُبُهُ حَثِیثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَالأمْرُ تَبَارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ ﴿٥٤﴾
- خلقت آسمانها و زمین در شش روز: نظام تدریجی، هدفدار، حسابشده است.
- استواء بر عرش: حاکمیت کامل خداوند بر نظام هستی (نه مکان فیزیکی، بلکه تدبیر مطلق).
- یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهَارَ…: تنظیمات دقیق طبیعی.
- شمس، قمر، نجوم مسخرات: همه در مسیر و فرمان الهی است.
- لَهُ الْخَلْقُ وَالأَمْرُ: هم خالق است و هم فرماندهنده.
- تبارک الله رب العالمین: مبارک و پربرکت است خدایی که ربّ جهانیان است.
- در تفسیر المیزان: آیه نشاندهندهی توحید در ربوبیت و تدبیر است، و اینکه انسان باید در برابر این نظم، متواضع و بیدار باشد.
آیات بعد
ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْیَةً إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ ﴿٥٥﴾ وَلا تُفْسِدُوا فِی الأرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِیبٌ مِنَ الْمُحْسِنِینَ ﴿٥٦﴾ وَهُوَ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ کُلِّ الثَّمَرَاتِ کَذَلِکَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ ﴿٥٧﴾ وَالْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِی خَبُثَ لا یَخْرُجُ إِلا نَکِدًا کَذَلِکَ نُصَرِّفُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَشْکُرُونَ ﴿٥٨﴾
- دعوت به دعا: هم با تضرع و هم در خلوت ← خدا معتدیان را دوست ندارد.
- نهی از فساد در زمین، پس از اصلاح آن؛ دعا با خوف و طمع بر اینکه رحمت خدا نزدیک است.
- مثال بارش باران، باروری طبیعت نشانهای برای احیای مردگان است.
- قیاس انسان با «بلد طیب و خبیث»: انسان خوب، خروجی پاک دارد؛ انسان خبیث، بیثمر است.
- نکتهی محوری: نظم هستی + دعوت به دعا + مسئولیت انسان در مقابل اصلاح زمین ← تدبر در خلقت، مقدمهای برای آگاهی اخلاقی و بندگی حقیقی است.
رویکردهای روانشناختی:
الف) رویکرد گشتالت:
- کل نگری به نظام هستی: ارتباط آفرینش شش روزه (جزء) با نظام حکیمانهی عالم (کل)
- تضادهای معنادار: تقابل نظم کیهانی (54) با فساد انسانی (56).
| معنا | تطبیق | اصل |
| ایجاد گشتالت کامل بین بیرون (طبیعت) و درون (انسان) | از خلق آسمانها تا دعای درونی | انسجام تجربه |
| تأکید بر ضرورت حفظ نظم درونی و بیرونی | فساد پس از اصلاح = گسست روانی | پذیرش واقعیت |
| مواجههی صادقانه با خداوند و خود | دعا در خفا و تضرع | آگاهی / مسئولیت |
تطابق عالی برای احیای گشتالت معنوی و روانی وجود دارد.
ب) رویکرد وجودی:
- معنادرمانی: نظام منظم خلقت پاسخ به پوچ انگاری انسان
- مسئولیتپذیری: “ادْعُوا رَبَّکُمْ” دعوت به پذیرش مسئولیت در برابر خالق
| معنا | تطبیق | اصل |
| هستی هدفمند است، انسان باید جایگاه خود را در آن بازیابد | خلق هدفدار آسمانها و زمین | معنا |
| انسان در انتخاب دعا یا فساد آزاد است، اما مسئول هم هست | دعا + نهی از فساد | آزادی / مسئولیت |
| استعارهای وجودی برای بازگشت و احیا | بارش باران = احیای مردگان | مرگ / بازگشت |
تطابق کامل، بهویژه در حوزهی مسئولیت در برابر خلقت وجود دارد.
ج) شناختی-رفتاری (CBT):
- بازسازی شناختی: تصحیح باورهای نادرست دربارهی خودمختاری انسان
- درمان فساد: “وَلا تُفْسِدُوا” به عنوان دستورالعمل رفتاری
| معنا | تطبیق | اصل |
| باورهای معیوب منجر به فساد و بیدعا بودن | فساد در زمین، غفلت از دعا | شناخت غلط |
| باور به تدبیر و رحمت، اصلاحکنندهی رفتار انسان | توجه به تدبیر الهی و رحمت او | بازسازی شناخت |
| شناخت ← نگرش ← رفتار ← پیامد درونی و بیرونی | بلدت طیب یا خبیث | نتیجه |
تطابق مناسب، مخصوصاً در رابطه دعا و رفتار اخلاقی وجود دارد.
د) رویکرد تحولی اریکسون:
- مرحله اعتماد در برابر عدم اعتماد: نظام پایدار خلقت ایجادکننده اعتماد بنیادین
- مرحله تولیدمندی: “کَذَلِکَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى” الگویی برای رشد و تحول
| معنا | تطبیق | مرحله |
| رشد روانی سالم و مؤمنانه | کسانی که به رحمت خدا امیدوارند و دعا میکنند | انسجام در برابر ناامیدی |
| شکست در مرحله رشد معنوی و اخلاقی | کسانی که فساد میکنند و از تذکر غافلاند | توقف در رشد |
تطابق خوب در سطح تحول روانی انسان وجود دارد.
هـ) رویکرد اسلامی:
- توحید افعالی: درمان شرک خفی با تأکید بر “لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ”
- تذکر و شکر: “لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ” و “لِقَوْمٍ یَشْکُرُونَ”
| معنا | تطبیق | اصل |
| خالق بودن بدون تدبیر معنا ندارد ← ربّ کامل خداست | «لَهُ الخلق و الأمر» | توحید در خلق و امر |
| ادب دعا و اخلاق بندگی توحیدی | تضرع، خشیت، طمع + اجتناب از فساد | اخلاق دعا |
| طبیعت، معلم اخلاق و معادباوری | باران، احیای زمین = احیای انسان | طبیعت، نشانهی معاد |
تطابق دقیق و بنیادین با آموزههای توحیدی و اخلاقی وجود دارد.
جمعبندی و پیامهای کلیدی:
- پیوند ناگسستنیبین توحید نظری (آفرینش) و توحید عملی (عبادت)
- نظاممندی جهاندلیلی بر وجود مدبر حکیم
- تطابق روانشناختی:
- مشاهده نظم طبیعت ←کاهش اضطراب وجودی
- یادآوری ربوبیت الهی ←افزایش مسئولیتپذیری
- توجه به معاد ← تعدیل لذتطلبی افراطی
- تمثیلهای تربیتی:
- زمین مرده و زنده ← قدرت الهی در احیای مردگان
- زمین پاک و ناپاک ← تأثیر باطن بر ظاهر انسان
نکته تفسیری ویژه:
“یَطْلُبُهُ حَثِیثًا” (شب به دنبال روز میدود) نشانهی حرکت هدفمند و حساب شدهی نظام آفرینش است که به روان انسان آرامش میبخشد.
کاربردهای تربیتی:
- پرورش تفکر سیستمی با مشاهدهی ارتباط اجزای عالم
- تقویت مسئولیتپذیری با یادآوری حاکمیت مطلق الهی
- درمان افسردگی و پوچی با تأمل در نظم حکیمانه جهان
مطلب مرتبط:
سروسامان دادن (سوی) در سورهی یونس و مقایسه با رویکردهای شناختی
بدون دیدگاه