جستار نویسی – بخش چهارم

آخرین کلمه کلیدی  جمله “هر کسی که متفاوت از یک جمع گرفتار بیندیشد یک فرد آزاد است” از روزا لوکزامبورگ، فرد آزاد است. فرد آزاد فردی است که حق انتخاب دارد، می تواند برگزیند. این آزادی در قرون متمادی و در ادیان آسمانی از جمله اسلام جای بحث داشته و در قرآن به صراحت آمده که لا اکراه فی الدین یعنی هیچ اجبار و اکراهی در دین نیست. اگر فردی آزاد نباشد نمی تواند انتخاب کند و از انسانی که حق انتخاب ندارد انتظار جوابگویی و مسئولیت پذیری انتظار به جایی نیست.

استبداد در هر لباسی برای محدود کردن آزادی افراد نقشه ها کشیده و اجرا کرده و هر زمان به طریقی سعی کرده انسانها را در بند نگه دارد. افراد آزاد اما در بند بودن را تحمل نکرده و برای به دست آوردن آزادی انقلابها به راه انداخته اند. الان هم که اوضاع جهان به هم ریخته است تنها راه نجات ملتها تاکید همدلانه  بر مفاهیمی چون انسان و آزادی و مقاومت در برابر زورگویی ها و زیاده خوایی هاست.

زندگی اجتماعی انسان نیازمند این است که در مواردی انسان از آزادی خود چشم پوشی کند، آزادیهایی که به سبب ضروتهای اجتماعی و رعایت قوانین و حقوق و احترام به حقوق دیگران محدود می شود و انسان برای فواید بی شماری که زندگی اجتماعی انسان برای او دارد به محدود شدن این آزادیهایش رضایت می دهد. اما آزادیهایی هم هستند که به هیچ عنوان محدودیت بردار نیستند چرا که به هویت انسانی انسان مربوط است و در صورت محدود شدن هوبت انسان دچار خدشه می شود.

یکی از این آزادیها که قابل خدشه نیست و پیش شرط تشکیل اجتماعات بشری است آزادی دین، مذهب و اعتقاد است. دومین اصلى که اساس تشکیل جوامع بشرى به شمار مى رود این است که هر کس آزاد باشد به هر میزان سعى و تلاش کند و هر انسانى وارث نتیجه تلاش و کوشش خود باشد. سومین اصلى که از مشخصه هاى بارز یک اجتماع انسانى به شمار مى رود, امکان طرح دیدگاه ها و نگرش هاى مختلف و گزینش بهترین آنها از سوى افراد جامعه است.

در سوره زمر (39) آیه 17 ـ 18 خداوند به آن دسته از بندگانش بشارت داده است که نگرش ها و اقوال گوناگون را گوش مى دهند و مى شناسند و بهترین آن را برمى گزینند و به آن عمل مى کنند. تحقق این آیه شریفه در هر جامعه اى به پیش زمینه هایى نیاز دارد: اول این که آزادى و امکان طرح نگرش ها و اقوال مختلف در جامعه وجود داشته باشد; دوم این که آزادى و امکان گزینش یکى از آنها ـ که به نظر هر کسى بهترین است ـ براى افراد جامعه موجود باشد; سوم این که مردم از دام تعصبات و تعلقات و دایره هاى تنگ نگرش هاى سابق خود رها شده باشند تا بتوانند ارزش و ماهیت سایر دیدگاه ها و نگرش ها را بشناسند; به عبارت دیگر, اولا, از چارچوب فکرى خود پا فراترنهند; ثانیا, بتوانند در چارچوب فکرى دیگران و اقوالى که مطرح شده پانهند و این خود مستلزم طى مراحل و مراتب معرفتى و تعمیق شناخت و رشد انسانى است; چهارم این که جامعه به حدى از رشد و تکامل رسیده باشد که در آن جامعه, اقوال و نگرش هایى که مورد استقبال قرار نمى گیرند کناره بروند و خود را با زور یا هر وسیله دیگرى به مردم تحمیل نکنند.

در مورد آزادی از بزرگان بسیاری سخنهای گرانبهایی نقل شده است که به بعضی از جملات بزرگان  اینجا اشاره می شود:

استاد علی صفایی (عین صاد): معلم قبل از هر چیزی باید حر شود، و به آزادی برسد؛ آزادی از خویش، آزادی از غیر و حتی آزادی از آزادی و در این مرحله است که به عبودیت می سد.

شهید بهشتی :  انسان جانداری است آگاه و انتخاب‌گر…. او با انتخاب خود سرنوشت خود را می‌سازد. سرنوشت انسان با انتخاب آگاهانه او ساخته می‌شود

شهید بهشتی: هیچ حکومتی تحت هیچ عنوانی، تحت شرایط فوق‌العاده غیرعادی و به طور کلی تحت هیچ شرایطی حق ندارد آزادی انتقاد از رهبران را از مردم بگیرد. حیف که نمی‌توانم خیلی با اصطلاحات فقهی حرف بزنم و الاّ می‌گفتم. چون چیزهایی هست که فقها می‌گویند به عنوان اولی واجب است ولی به عنوان ثانوی حرام می‌شود. بعضی چیزها هست که عنوان ثانوی برنمی‌دارد. این‌ها عنوان ثانوی برنمی‌دارد؛ یعنی برطبق آنچه که ما از اسلام می‌شناسیم هیچ حکومتی تحت هیچ شرایطی حق ندارد آزادی انتقاد از رهبران را از دست مردم بگیرد. این در اسلام دگم است.

توسیدید: راز سعادت آزادی است و راز آزادی شجاعت است.

ژنرال جان استارک : یا آزاد زندگی کنید یا بمیرید.

دادا واسوانی:  موفقیت و خوشبختی واقعی در آزادی و تحقق آن نهفته است.

رابرت فراست: آزادی در شهامت نهفته است.

ادامه دارد

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *